بسوی ظهور

مهدویت از منظر قرآن و روایات

بسوی ظهور

مهدویت از منظر قرآن و روایات

بسوی ظهور

امیرالمومنین (ع): «هرکس در ذلّت فراگیری دانش ساعتی صبر نکند در ذلّت جهل تا ابد باقی خواهد ماند.».

ویژگیهای ظهور از نگاه اهل سنت

جمعه, ۱۲ شهریور ۱۳۹۵، ۰۹:۵۹ ق.ظ

الف) حتمى بودن ظهور

تأکید بر حتمى بودن ظهور موعود اسلام، مضمون بسیارى از حدیثهاى اسلامى است که به صورتهاى گوناگون بیان شده؛ گاهى چنین آمده اگر از عمر دنیا جز یک روز باقى نماند چنین موعودى خواهد رسید[1] و گاهى با تأکید زیاد گفته شده که هرگز روزگاران به پایان نخواهد رسید مگر اینکه مهدى موعود علیه السّلام ظهور کند.[2]

ترمذى از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله چنین نقل مىکند:

لا تذهب الدنیا حتّى یملک العرب رجل من أهل بیتی یواطئ اسمه اسمی؛[3]

دنیا به پایان نخواهد آمد تا آنکه مردى از اهل بیت من که همنام من نیز هست، بر عرب حاکم شود.

خود ترمذى همین مضمون را در حدیث بعدى نیز آورده است.[4] ابن ابى شیبه[5]، ابى داوود،[6] احمد حنبل،[7] ابن ماجه[8] و طبرانى[9] همین مضمون را در کتابهاى حدیثىشان با عبارات گوناگون منعکس کردهاند.


ب) محل ظهور

درباره نقطه آغازین ظهور امام مهدى علیه السّلام و پیوستن یاران خاص به او و نیز بیعت مردم با آن حضرت، حدیثهاى زیادى ذکر شده و نقطه اشتراک همه این روایتهاى اسلامى در این است که امام مهدى علیه السّلام ظهورش را از مکه آغاز خواهد کرد[10] و تا حد زیادى نیز، اتفاق نظر وجود دارد و از کنار کعبه این حرکت بزرگ آغاز خواهد شد. از رسول گرامى اسلام صلّى اللّه علیه و آله روایت شده که فرمود:


فیأتیه عصاب العراق، و أبدال الشام فیبایعونه بین الرکن و المقام ...؛[11]

دستههایى از عراق و بزرگانى از شام به سوى مهدى مىآیند و با او میان رکن و مقام بیعت مىکنند ... .

 

ج) ظاهر شدن امام مهدى علیه السّلام در مدینه پیش از ظهور

آنچه بیان شد، درباره آغاز رسمى ظهور آن حضرت بود، ولى از برخى روایتهاى اسلامى چنین برمىآید که پیش از این مرحله، آن حضرت در مدینه به شکل غیر رسمى ظاهر خواهد شد و آنگاه به مکه آمده و در آنجا به صورت رسمى اعلام ظهور مىکند. در برخى از کتابهاى معتبر اهل سنت چنین آمده است:


... مردى از اهل مدینه به مکه مىآید و مردمانى از اهل مکه گرد وى جمع مىآیند ... و آنگاه میان رکن و مقام با وى بیعت مىکنند .... .


نعمانى از امام باقر علیه السّلام اینچنین روایت مىکند:

سفیانى لشکرى را به سوى مدینه گسیل مىدارد، و مهدى از آنجا به مکه هجرت مىکند ... و در مکه هنگامى که بر بیت اللّه الحرام تکیه زده ... بانگ برآورد که اى مردم! ما از خداوند، پیروزى و ظفر را مىطلبیم .... و در این هنگام، یاران 313 نفرى وى نزد او جمع مىشوند ....[12]


از اینگونه روایتها به دست مىآید که پیش از آغاز رسمى قیام، امام علیه السّلام در مدینه خواهد بود، و حتى گروهى، وى را با نام مهدى مىشناسند و آنگاه با توجه به پیدایش فتنه سفیانى، از مدینه به مکه تشریف مىبرد و ظهور خود را از آنجا به صورت رسمى اعلام مىدارد.


د) نزول فرشتگان براى یارى امام مهدى علیه السّلام

به یقین امدادهاى الهى در موفقیت و پیشبرد برنامههاى امام مهدى علیه السّلام تأثیر به سزایى دارند. یکى از این امدادهاى غیبى که در حدیثهاى اسلامى منعکس شده، نزول فرشتگان است، که هزاران فرشته به یارى و مدد امام علیه السّلام خواهند آمد و این وظیفه خطیر را عهدهدار خواهند بود، و هرچند درباره تعداد آنها نقلهاى زیادى آمده است، از برآیند آنها این واقعیت روشن مىشود که فرشتگان الهى امام علیه السّلام را کمک مىکنند.

ابو نعیم، از على بن ابى طالب علیه السّلام نقل مىکند:


یخرج المهدىّ، یمدّه اللّه بثلاثة آلاف من الملائکة ...؛[13]

مهدى خروج خواهد کرد، و خداوند به وسیله سه هزار فرشته وى را یارى مىکند ....


صدوق از امام صادق علیه السّلام نقل مىکند:

کأنّی أنظر إلى القائم علیه السّلام على ظهر النجف ... فإذا نشر رایة رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله انحطّ إلیه ثلاثة عشر ألف ملکا، و ثلاثة عشر ملکا کلّهم ینتظر القائم علیه السّلام ...؛[14]

گو اینکه قائم را در پشت نجف مىبینم ... که به وقت افراشتن پرچم رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله 13013 فرشته فرود مىآیند و همه به انتظار مهدى علیه السّلام هستند.


یاران امام مهدى علیه السّلام از مناطق مختلف

یاران امام علیه السّلام از صنف و نژاد خاصى نیستند، بلکه از گروهها و نژادهاى گوناگون و از سرتاسر جهان هستند. مردمى که به یارى امام مىشتابند، «من أقالیم الأرض» و «من أقصى البلادند» از عجم، از عرب، از شام، از مصر و بالأخره از جاهاى مختلف مىباشند.

آنگونه که از روایات اسلامى به دست مىآید غالب مناطق جغرافیایى، یارانى را در میان یاران حضرت دارند.

پیامبر اکرم صلّى اللّه علیه و آله مىفرماید:

أیّها الناس! .... ولّاکم خیر أمّة محمّد صلّى اللّه علیه و آله، فألحقوا به بمکّة؛ فإنّه المهدیّ ... فیخرج الأبدال من الشام و أشباهم، و یخرج إلیه و النجباء من مصر، و عصائب أهل الشرق و أشباههم حتّى یأتوا مکة، فیبایع له بین الرکن و المقام ...؛[15]

[بعد از اعلام برخى از حوادث آینده] ... اى مردم! بهترین از امت پیامبر صلّى اللّه علیه و آله بر شما حکمرانى کرده، پس در مکه به وى ملحق شوید که او مهدى است ... که بزرگان شام و مانند آنها و نجیبان مصر و گروههایى از مشرق زمین و مانند آنان به سوى مهدى آیند تا به مکه رسیده و با وى در میان رکن و مقام بیعت کنند ....


امّ سلمه همسر بزرگوار پیامبر اسلام صلّى اللّه علیه و آله از قول آن حضرت نقل مىکند:

... فیبایعونه بین الرکن و المقام ... فإذا رأى الناس ذلک، أتاه أبدال الشام، و عصائب أهل العراق فیبایعونه ...؛[16]

... با مهدى میان رکن و مقام بیعت مىکنند ... هنگامى که مردم این را دیدند بزرگان شام و گروههایى از مردم عراق با آن حضرت بیعت مىکنند ....


این مضمون در منابع حدیثى شیعه هم دیده مىشود.


تعداد یاران:

عدد این یاران برجسته در روایات اسلامى به تعداد یاران پیامبر صلّى اللّه علیه و آله در جنگ بدر (313 نفر) ذکر شده است و این مضمون به صورت مستفیض در حدیثهاى شیعه و سنى منعکس شده است.


از امّ مسلمه نقل شده که گوید: پیامبر صلّى اللّه علیه و آله فرمود:

یبایع لرجل بین الرکن و المقام عدّة أهل بدر، فیأتیه عصائب أهل العراق و أبدال أهل الشام ...؛[17]

میان رکن و مقام با مردى بیعت مىشود، تعداد بیعتکنندگان به تعداد حاضران جنگ بدر است و آنگاه گروههایى از عراق و برجستگان شام پیش وى مىآیند ....


در این حدیث تعداد یاران امام در ابتداى ظهور به تعداد جنگجویان بدر شمرده شده که روشن است تعداد آنها 313 نفر بوده است.

شمار دیگرى از حدیثهاى اهل سنت با همین عبارت یاران امام را ذکر کردهاند.[18] در برخى از روایتهاى نقل شده بر عدد 313 تکیه شده است.

از امیر المؤمنین على علیه السّلام چنین نقل شده است:

... فیجمع اللّه عزّ و جلّ أصحابه على عدد أصحاب بدر، و على عدد أصحاب طالوت، ثلاثمائة و ثلاثة عشر رجلا ...؛[19]

خداوند یاران امام را به تعداد یاران بدر و یاران طالوت که 313 نفر بودهاند جمع خواهد کرد ....


دقیقا در روایاتى که در منابع حدیثى شیعه آمده بر همین تعداد تأکید شده و گاه هم تعداد ذکر شده و هم اشاره به همسانى آنها با تعداد جنگجویان بدر شده است.


از امام باقر علیه السّلام نقل شده که فرمود:

إنّ القائم یهبط ... فی عدّة أهل بدر ثلاثمائة و ثلاثة عشر رجلا حتّى یسند ظهره إلى الحجر الأسود ...؛[20]

قائم علیه السّلام فرود مىآید در میان یارانى به عدد یاران جنگ بدر که 313 نفر بودند تا که بر حجر الاسود تکیه زند.


البته در تعدادى دیگر از روایات، شمار یاران امام را تا ده هزار نفر و گاه[21] تا پانزده هزار هم ذکر کردهاند،[22] ولى این نشان تعارض میان این روایات با روایتهایى که تعداد این یاران را 313 مىداند نیست، بلکه این نوع از حدیثها نشان دهنده سیر تشکیل یاران حضرت مىباشند. 313 نفر نخستین گروندگان هستند که در انتظار ظهور موعود بودهاند که با گرد آمدن این گرو