بسوی ظهور

مهدویت از منظر قرآن و روایات

بسوی ظهور

مهدویت از منظر قرآن و روایات

بسوی ظهور

امیرالمومنین (ع): «هرکس در ذلّت فراگیری دانش ساعتی صبر نکند در ذلّت جهل تا ابد باقی خواهد ماند.».

ویژگیهای ظهور از نگاه اهل سنت

جمعه, ۱۲ شهریور ۱۳۹۵، ۰۹:۵۹ ق.ظ

الف) حتمى بودن ظهور

تأکید بر حتمى بودن ظهور موعود اسلام، مضمون بسیارى از حدیثهاى اسلامى است که به صورتهاى گوناگون بیان شده؛ گاهى چنین آمده اگر از عمر دنیا جز یک روز باقى نماند چنین موعودى خواهد رسید[1] و گاهى با تأکید زیاد گفته شده که هرگز روزگاران به پایان نخواهد رسید مگر اینکه مهدى موعود علیه السّلام ظهور کند.[2]

ترمذى از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله چنین نقل مىکند:

لا تذهب الدنیا حتّى یملک العرب رجل من أهل بیتی یواطئ اسمه اسمی؛[3]

دنیا به پایان نخواهد آمد تا آنکه مردى از اهل بیت من که همنام من نیز هست، بر عرب حاکم شود.

خود ترمذى همین مضمون را در حدیث بعدى نیز آورده است.[4] ابن ابى شیبه[5]، ابى داوود،[6] احمد حنبل،[7] ابن ماجه[8] و طبرانى[9] همین مضمون را در کتابهاى حدیثىشان با عبارات گوناگون منعکس کردهاند.


ب) محل ظهور

درباره نقطه آغازین ظهور امام مهدى علیه السّلام و پیوستن یاران خاص به او و نیز بیعت مردم با آن حضرت، حدیثهاى زیادى ذکر شده و نقطه اشتراک همه این روایتهاى اسلامى در این است که امام مهدى علیه السّلام ظهورش را از مکه آغاز خواهد کرد[10] و تا حد زیادى نیز، اتفاق نظر وجود دارد و از کنار کعبه این حرکت بزرگ آغاز خواهد شد. از رسول گرامى اسلام صلّى اللّه علیه و آله روایت شده که فرمود:


فیأتیه عصاب العراق، و أبدال الشام فیبایعونه بین الرکن و المقام ...؛[11]

دستههایى از عراق و بزرگانى از شام به سوى مهدى مىآیند و با او میان رکن و مقام بیعت مىکنند ... .

 

ج) ظاهر شدن امام مهدى علیه السّلام در مدینه پیش از ظهور

آنچه بیان شد، درباره آغاز رسمى ظهور آن حضرت بود، ولى از برخى روایتهاى اسلامى چنین برمىآید که پیش از این مرحله، آن حضرت در مدینه به شکل غیر رسمى ظاهر خواهد شد و آنگاه به مکه آمده و در آنجا به صورت رسمى اعلام ظهور مىکند. در برخى از کتابهاى معتبر اهل سنت چنین آمده است:


... مردى از اهل مدینه به مکه مىآید و مردمانى از اهل مکه گرد وى جمع مىآیند ... و آنگاه میان رکن و مقام با وى بیعت مىکنند .... .


نعمانى از امام باقر علیه السّلام اینچنین روایت مىکند:

سفیانى لشکرى را به سوى مدینه گسیل مىدارد، و مهدى از آنجا به مکه هجرت مىکند ... و در مکه هنگامى که بر بیت اللّه الحرام تکیه زده ... بانگ برآورد که اى مردم! ما از خداوند، پیروزى و ظفر را مىطلبیم .... و در این هنگام، یاران 313 نفرى وى نزد او جمع مىشوند ....[12]


از اینگونه روایتها به دست مىآید که پیش از آغاز رسمى قیام، امام علیه السّلام در مدینه خواهد بود، و حتى گروهى، وى را با نام مهدى مىشناسند و آنگاه با توجه به پیدایش فتنه سفیانى، از مدینه به مکه تشریف مىبرد و ظهور خود را از آنجا به صورت رسمى اعلام مىدارد.


د) نزول فرشتگان براى یارى امام مهدى علیه السّلام

به یقین امدادهاى الهى در موفقیت و پیشبرد برنامههاى امام مهدى علیه السّلام تأثیر به سزایى دارند. یکى از این امدادهاى غیبى که در حدیثهاى اسلامى منعکس شده، نزول فرشتگان است، که هزاران فرشته به یارى و مدد امام علیه السّلام خواهند آمد و این وظیفه خطیر را عهدهدار خواهند بود، و هرچند درباره تعداد آنها نقلهاى زیادى آمده است، از برآیند آنها این واقعیت روشن مىشود که فرشتگان الهى امام علیه السّلام را کمک مىکنند.

ابو نعیم، از على بن ابى طالب علیه السّلام نقل مىکند:


یخرج المهدىّ، یمدّه اللّه بثلاثة آلاف من الملائکة ...؛[13]

مهدى خروج خواهد کرد، و خداوند به وسیله سه هزار فرشته وى را یارى مىکند ....


صدوق از امام صادق علیه السّلام نقل مىکند:

کأنّی أنظر إلى القائم علیه السّلام على ظهر النجف ... فإذا نشر رایة رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله انحطّ إلیه ثلاثة عشر ألف ملکا، و ثلاثة عشر ملکا کلّهم ینتظر القائم علیه السّلام ...؛[14]

گو اینکه قائم را در پشت نجف مىبینم ... که به وقت افراشتن پرچم رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله 13013 فرشته فرود مىآیند و همه به انتظار مهدى علیه السّلام هستند.


یاران امام مهدى علیه السّلام از مناطق مختلف

یاران امام علیه السّلام از صنف و نژاد خاصى نیستند، بلکه از گروهها و نژادهاى گوناگون و از سرتاسر جهان هستند. مردمى که به یارى امام مىشتابند، «من أقالیم الأرض» و «من أقصى البلادند» از عجم، از عرب، از شام، از مصر و بالأخره از جاهاى مختلف مىباشند.

آنگونه که از روایات اسلامى به دست مىآید غالب مناطق جغرافیایى، یارانى را در میان یاران حضرت دارند.

پیامبر اکرم صلّى اللّه علیه و آله مىفرماید:

أیّها الناس! .... ولّاکم خیر أمّة محمّد صلّى اللّه علیه و آله، فألحقوا به بمکّة؛ فإنّه المهدیّ ... فیخرج الأبدال من الشام و أشباهم، و یخرج إلیه و النجباء من مصر، و عصائب أهل الشرق و أشباههم حتّى یأتوا مکة، فیبایع له بین الرکن و المقام ...؛[15]

[بعد از اعلام برخى از حوادث آینده] ... اى مردم! بهترین از امت پیامبر صلّى اللّه علیه و آله بر شما حکمرانى کرده، پس در مکه به وى ملحق شوید که او مهدى است ... که بزرگان شام و مانند آنها و نجیبان مصر و گروههایى از مشرق زمین و مانند آنان به سوى مهدى آیند تا به مکه رسیده و با وى در میان رکن و مقام بیعت کنند ....


امّ سلمه همسر بزرگوار پیامبر اسلام صلّى اللّه علیه و آله از قول آن حضرت نقل مىکند:

... فیبایعونه بین الرکن و المقام ... فإذا رأى الناس ذلک، أتاه أبدال الشام، و عصائب أهل العراق فیبایعونه ...؛[16]

... با مهدى میان رکن و مقام بیعت مىکنند ... هنگامى که مردم این را دیدند بزرگان شام و گروههایى از مردم عراق با آن حضرت بیعت مىکنند ....


این مضمون در منابع حدیثى شیعه هم دیده مىشود.


تعداد یاران:

عدد این یاران برجسته در روایات اسلامى به تعداد یاران پیامبر صلّى اللّه علیه و آله در جنگ بدر (313 نفر) ذکر شده است و این مضمون به صورت مستفیض در حدیثهاى شیعه و سنى منعکس شده است.


از امّ مسلمه نقل شده که گوید: پیامبر صلّى اللّه علیه و آله فرمود:

یبایع لرجل بین الرکن و المقام عدّة أهل بدر، فیأتیه عصائب أهل العراق و أبدال أهل الشام ...؛[17]

میان رکن و مقام با مردى بیعت مىشود، تعداد بیعتکنندگان به تعداد حاضران جنگ بدر است و آنگاه گروههایى از عراق و برجستگان شام پیش وى مىآیند ....


در این حدیث تعداد یاران امام در ابتداى ظهور به تعداد جنگجویان بدر شمرده شده که روشن است تعداد آنها 313 نفر بوده است.

شمار دیگرى از حدیثهاى اهل سنت با همین عبارت یاران امام را ذکر کردهاند.[18] در برخى از روایتهاى نقل شده بر عدد 313 تکیه شده است.

از امیر المؤمنین على علیه السّلام چنین نقل شده است:

... فیجمع اللّه عزّ و جلّ أصحابه على عدد أصحاب بدر، و على عدد أصحاب طالوت، ثلاثمائة و ثلاثة عشر رجلا ...؛[19]

خداوند یاران امام را به تعداد یاران بدر و یاران طالوت که 313 نفر بودهاند جمع خواهد کرد ....


دقیقا در روایاتى که در منابع حدیثى شیعه آمده بر همین تعداد تأکید شده و گاه هم تعداد ذکر شده و هم اشاره به همسانى آنها با تعداد جنگجویان بدر شده است.


از امام باقر علیه السّلام نقل شده که فرمود:

إنّ القائم یهبط ... فی عدّة أهل بدر ثلاثمائة و ثلاثة عشر رجلا حتّى یسند ظهره إلى الحجر الأسود ...؛[20]

قائم علیه السّلام فرود مىآید در میان یارانى به عدد یاران جنگ بدر که 313 نفر بودند تا که بر حجر الاسود تکیه زند.


البته در تعدادى دیگر از روایات، شمار یاران امام را تا ده هزار نفر و گاه[21] تا پانزده هزار هم ذکر کردهاند،[22] ولى این نشان تعارض میان این روایات با روایتهایى که تعداد این یاران را 313 مىداند نیست، بلکه این نوع از حدیثها نشان دهنده سیر تشکیل یاران حضرت مىباشند. 313 نفر نخستین گروندگان هستند که در انتظار ظهور موعود بودهاند که با گرد آمدن این گروه، دعوت آغاز مىشود. پس از انتشار خبر و گزارش آن، ده یا پانزده هزار نفر که ستونهاى اصلى نیروهاى انقلاب را تشکیل مىدهند به سرعت به امام مىپیوندند. با اجتماع آنان، پاکسازى حجاز آغاز مىشود و در ادامه نهضت، تودههاى انبوه از سراسر جهان، به حضرت مىپیوندند.


امام صادق علیه السّلام مىفرماید:

... و قد وافاه ثلاثمائة و بضعة عشر رجلا، فیبایعون، و یقیم بمکّة حتّى یتمّ أصحابه عشرة آلآف نفس ثمّ یسیر منها المدینة؛[23]

313 نفر یاران با او بیعت مىکنند او تا هنگام کامل شدن ده هزار نفر در مکه اقامت کرده سپس رهسپار مدینه مىگردد.


امام صادق علیه السّلام در پاسخ شخصى که گمان مىبرد، یاران مهدى شمار اندکى هستند و حضرت، تنها با نیروى آنان به اصلاح جهان خواهد کوشید، فرمود: خروج مهدى به فراهم شدن امکانات بستگى دارد:

عن أبی بصیر قال: سأل رجل من أهل الکوفة أبا عبد اللّه علیه السّلام: کم یخرج مع القائم علیه السّلام، فإنّهم یقولون: إنّه یخرج معه مثل عدد أهل بدر ثلاثمائة و ثلاثة عشر رجلا؟ قال:

و ما یخرج إلّا فی أولی القوّة، و ما یکون أولو القوّة أقلّ من عشرین آلاف؛[24]

مردى از کوفیان از امام صادق علیه السّلام پرسید: همراهان قائم چند نفرند؟ مردم مىگویند: به مانند اهل بدر، 313 نفر بیش نیستند.

فرمود: جز به همراهى افراد قدرتمند قیام نکند، آنان هم، کمتر از بیست هزار نفر نباشند.


و آنچه از برخى روایات برمىآید اینکه این گروه اندک (313 نفر) فرماندهان و وزیران امام باشند که در آغاز، هستههاى اصلى نیروها را بر عهده دارند و پس از پیروزى، براى ارشاد و دادرسى و کارگزارى به سرزمینهاى دور و نزدیک فرستاده مىشوند.

امام صادق علیه السّلام مىفرماید:

کأنّی أنظر إلى القائم على منبر الکوفة و حوله أصحابه ثلاثمائة و ثلاثة عشر رجلا عدّة أهل بدر، و هم أصحاب الألویة، و هم حکّام اللّه فی أرضه ...؛[25]

گویا مىنگرم به قائم بر فراز منبر کوفه، یاران 313 نفره او پیرامونش حلقه زدهاند، آنان پرچمداران لشکرها و کارگزاران خداوند در زمین هستند.

 

قدرتمندى یاران امام علیه السّلام

یاران حضرت مردانى جنگآور و دلیرند، دلهایى چون پولاد دارند و از انبوه دشمن، هراسى به دل راه نمىدهند. ایمان به هدف، همه وجودشان را تسخیر کرده، اراده جنگیدن، سرشار از شجاعتى بىهمانند، آنان را به رزمگاه مىکشاند، دل مردن دارند و عشق به شهادت، از کوه بلندپایهتر و هیبتشان سینه ستمکاران را دربر گرفته است.

محمد بن حنیفه مىگوید: على علیه السّلام در پاسخ شخصى که درباره امام مهدى علیه السّلام از آن حضرت پرسیده بود، فرمود:

... فیجمع اللّه تعالى له قوما قزعا کقزع السحاب، یؤلّف اللّه بین قلوبهم، فلا یستوحشون إلى أحد، و لا یفرحون بأحد دخل فیهم ...؛[26]

خداوند متعال گروهى را براى وى جمع خواهد کرد به مانند جمع شدن پارههاى ابر، قلبهاى آنان را به هم پیوند زده و از هیچکس هراس به دل ندارند و از افزوده شدن افرادى به جمعشان خوشحال نمىشوند ....


امام باقر علیه السّلام مىفرماید:

کأنّی أنظر إلیهم مصعدین من نجف الکوفة ثلاثمائة و بضعة عشر رجلا کأنّ قلوبهم زبر الحدید ... یسیر الرعب أمامه شهرا و خلفه شهرا؛[27]

گویا، آنان را مىنگرم، سىصد و اندى مرد در بلنداى کوفه ایستادهاند، دلهایى چون پولاد دارند. و از مقابل و پشتسر وى، ترس بر دلهاى دشمنان وى سایه مىافکند.


از امام سجاد علیه السّلام نقل شده است:

إذا قام القائم أذهب اللّه عن کلّ مؤمن العاهة، و ردّ إلیه قوّته؛[28]

هنگامى که قائم قیام کند خداوند بیمارى را از مؤمنان دور مىکند و توان و قدرت را به آنان برمىگرداند.


و نیز از آن حضرت نقل شده است:

إذا قام قائمنا أذهب اللّه عزّ و جلّ من شیعتنا العاهة، و جعل قلوبهم کزبر الحدید، و جعل قوّة الرجل منهم قوّة أربعین رجلا؛[29]

هرگاه که قائم ما قیام کند، خداوند بیمارى را از شیعیان ما دور کند، و قلبهاى آنان را به مانند پارههاى آهن محکم مىگرداند و به هریک از آنها توان چهل مرد مىبخشد.

منبع:

بررسی تطبیقى مهدویت در روایات شیعه و اهل سنت ؛ صص120-133

اکبرنژاد، مهدى، بررسى تطبیقى مهدویت در روایات شیعه و اهل سنت، 1جلد، بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم) - قم (ایران)، چاپ: 3، 1388 ه.ش.



[1] ر. ک: ترمذى، صحیح، ح 2231 و ابى داوود، سنن، ح 4276.

[2] ابن ابى شیبه، الکتاب المصنّف، ح 19487.

[3] ترمذى، الجامع الصحیح، ح 2230.

[4] همان، ح 2231.

[5] ابن ابى شیبه، الکتاب المصنّف، ح 19487.

[6] ابى داوود، سنن، ح 4282- 4283.

[7] احمد بن حنبل، مسند، ج 1، ص 376- 377.

[8] ابن ماجه، سنن، ح 2779.

[9] طبرانى، المعجم الکبیر، ح 213 و 10226- 10227.

[10] همان، ص 240 و نعمانى، غیبت، ص 313، ح 4 و 315، ح 9، على بن ابراهیم قمى، تفسیر القمى، ج 2، ص، 129، عیاشى، تفسیر، ج 1، ص 67، ح 117 و مقدّسى شافعى، عقد الدرر، باب 2، ص 56.

[11] نعیم بن حماد، الفتن، بخش چهارم، ص 242، ح 950.

[12] نعمانى، الغیبه، ص 279، ح 67 و ص 270، ح 42.

[13] به نقل از: کنجى شافعى، البیان فی أخبار صاحب الزمان، باب 19، ص 84، ح 53 و مقدسى شافعى، عقد الدرر، باب سوم، ص 64.

[14] صدوق، کمال الدین، ج 2، ص 671، ح 22.

[15] سیوطى، الحاوی للفتاوى، ص 98 و نیز مقدسى شافعى، عقد الدرر، ص 120 و ص 200 و همین مضمون، نعیم بن حماد، الفتن، ص 242، ح 950.

[16] ابى داوود، سنن، ح 4286 و 4287، صنعانى، المصنّف، ج 11، ص 20769، طبرانى، المعجم الکبیر، ج 23، ص 395، ح 656 و مقدس شافعى، عقد الدرر، ص 103 و 105.

[17] سیوطى، الحاوی للفتاوى، ج 2، ص 73.

[18] از جمله مقدسى، شافعى، عقد الدرر، ص 91، 166 و 175 و نعیم بن حماد، الفتن، ص 239، ح 939.

[19] مقدسى شافعى، عقد الدرر فى أخبار المنتظر، ص 132، و همین مضمون، نعیم بن حماد، الفتن، ص 241، ح 148 و سیوطى، الحاوى للفتاوى، ج 2، ص 91.

[20] نعمانى، غیبت، ص 315، ح 9 و ص 279، ح 67.

[21] عیاشى، تفسیر عیاشى، ج 1، ص 134، ح 444.

[22] ابن طاووس، الملاحم و الفتن، اصفهان، مؤسسه صاحب الامر، ص 138، ح 158.

[23] مفید، الارشاد فی معرفة حجج اللّه على العباد،( چاپ شده در مصنّفات شیخ)، ج 11، ص 383.

[24] صدوق، کمال الدین، ج 2، ص 654.

[25] همان، ص 673.

[26] مقدّسى، شافعى، عقد الدرر فی أخبار المنتظر، ص 91.

[27] مجلسى، بحار الانوار، ج 52، ص 342.

[28]  نعمانى، غیبت، ص 317، ح 2.

[29] همان، ص 310، ح 5.

موافقین ۰ مخالفین ۰ ۹۵/۰۶/۱۲
علی مویدی

نظرات  (۲)

زیبا بود مثل مطالب دیگتون
۱۴ شهریور ۹۵ ، ۱۲:۲۰ سعید پارسا ارسنجانی
زیبا بود

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">